เบาหวานกับสมองเสื่อม: น้ำตาลในเลือดสูงทำร้ายความจำอย่างไร

Nov 14, 2026

เบาหวานเพิ่มความเสี่ยงสมองเสื่อม งานวิเคราะห์รวมงานวิจัยแบบติดตามระยะยาวพบว่า ผู้ที่เป็นเบาหวานมีความเสี่ยงสมองเสื่อมโดยรวมสูงขึ้นประมาณ 1.7 เท่า เสี่ยงโรคอัลไซเมอร์สูงขึ้นประมาณ 1.6 เท่า และเสี่ยงสมองเสื่อมจากหลอดเลือดสูงขึ้นประมาณ 2.3 เท่า เมื่อเทียบกับผู้ที่ไม่เป็นเบาหวาน ข่าวดีคือการควบคุมเบาหวานและดูแลสุขภาพหลอดเลือดเป็นสิ่งที่ทำได้

ทุกวันที่ 14 พฤศจิกายนเป็นวันเบาหวานโลก (World Diabetes Day) ข้อมูลที่เผยแพร่ในปี 2568 ระบุว่าประเทศไทยมีผู้เป็นเบาหวานกว่า 6.1 ล้านคน และราวร้อยละ 27 หรือประมาณ 1.6 ล้านคน ยังไม่รู้ตัวว่าเป็น เบาหวานจึงไม่ใช่แค่เรื่องของน้ำตาลในเลือด แต่เกี่ยวข้องกับสุขภาพสมองของคนจำนวนมาก

เบาหวานเพิ่มความเสี่ยงสมองเสื่อมแค่ไหน

ชนิดของภาวะสมองเสื่อมความเสี่ยงในผู้เป็นเบาหวาน (เทียบกับผู้ไม่เป็น)
สมองเสื่อมทุกชนิดสูงขึ้นประมาณ 1.7 เท่า
โรคอัลไซเมอร์สูงขึ้นประมาณ 1.6 เท่า
สมองเสื่อมจากหลอดเลือดสมองสูงขึ้นประมาณ 2.3 เท่า

ตัวเลขนี้มาจากงานวิเคราะห์รวม 28 การศึกษาแบบติดตามไปข้างหน้า ตีพิมพ์ใน Journal of Diabetes Investigation ปี 2013 เป็นความเสี่ยงระดับประชากร ไม่ได้แปลว่าผู้เป็นเบาหวานทุกคนจะเป็นสมองเสื่อม นอกจากนี้ รายงาน Lancet Commission ปี 2024 ยังจัดให้เบาหวานเป็นหนึ่งใน 14 ปัจจัยเสี่ยงสมองเสื่อมที่ปรับเปลี่ยนได้

Gudala K, Bansal D, Schifano F, Bhansali A. Diabetes mellitus and risk of dementia: A meta-analysis of prospective observational studies. Journal of Diabetes Investigation 2013;4(6):640-650. DOI: 10.1111/jdi.12087

เบาหวานส่งผลต่อสมองอย่างไร

น้ำตาลต่ำก็เสี่ยงเหมือนกัน

หลายคนกังวลแต่เรื่องน้ำตาลสูง แต่การศึกษาในวารสาร JAMA Internal Medicine ปี 2013 ซึ่งติดตามผู้สูงอายุที่เป็นเบาหวาน 783 คน พบความสัมพันธ์ 2 ทาง

แปลว่าในผู้สูงอายุที่เป็นเบาหวาน การคุมน้ำตาลให้ “ต่ำที่สุด” ไม่ใช่เป้าหมายเสมอไป ระดับน้ำตาลที่เหมาะสมควรกำหนดร่วมกับแพทย์ตามอายุและสุขภาพของแต่ละคน

สัญญาณที่ผู้เป็นเบาหวานควรสังเกต

ผู้เป็นเบาหวานและครอบครัวควรสังเกตการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ และแจ้งแพทย์ที่ดูแลเบาหวาน

ถ้ามีอาการน้ำตาลต่ำ เช่น ใจสั่น เหงื่อออก ตัวสั่น สับสน หรือหมดสติ ให้รีบแก้ไขตามที่แพทย์แนะนำ และถ้าอาการรุนแรงหรือหมดสติ ให้โทร 1669 ทันที

ผู้เป็นเบาหวานดูแลสมองอย่างไร

อ่านเพิ่ม: ตรวจสุขภาพสมอง ตรวจอะไรบ้าง ราคาเท่าไร และ สมองเสื่อมคืออะไร

ภาวะก่อนเบาหวาน ก็ควรเริ่มดูแลสมอง

ภาวะก่อนเบาหวาน (Prediabetes) คือระดับน้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติ แต่ยังไม่ถึงเกณฑ์เบาหวาน ช่วงนี้ยังไม่มีอาการ แต่เป็นจังหวะสำคัญที่การปรับพฤติกรรมช่วยชะลอหรือป้องกันไม่ให้เป็นเบาหวานได้ และการดูแลหลอดเลือดตั้งแต่ช่วงนี้ก็เป็นผลดีต่อสมองในระยะยาว

เนื่องจากผู้เป็นเบาหวานจำนวนมากยังไม่รู้ตัว ผู้ที่มีน้ำหนักเกิน มีพ่อแม่เป็นเบาหวาน มีความดันโลหิตสูง หรืออายุ 35 ปีขึ้นไป ควรตรวจระดับน้ำตาลในเลือดตามคำแนะนำของแพทย์ หรือในโปรแกรมตรวจสุขภาพประจำปี

อาหารสำหรับผู้เป็นเบาหวานที่ดีต่อสมองด้วย

หลักการกินที่ดีต่อการคุมน้ำตาลมักดีต่อหลอดเลือดและสมองไปพร้อมกัน แนวทางทั่วไปที่ใช้ได้กับคนส่วนใหญ่มีดังนี้ ส่วนปริมาณและรายละเอียดควรปรึกษาแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร

เลือกบ่อยลดหรือเลี่ยง
ผักหลากสี และผักใบเขียวเครื่องดื่มรสหวาน ชานม น้ำอัดลม
ข้าวกล้อง ข้าวไม่ขัดสี และธัญพืชเต็มเมล็ดข้าวขาว ขนมปังขาว และแป้งขัดขาวในปริมาณมาก
ปลา ถั่ว เต้าหู้ และเนื้อสัตว์ไม่ติดมันของทอด เนื้อติดมัน และไส้กรอก
ผลไม้สดในปริมาณพอเหมาะผลไม้เชื่อม ผลไม้แปรรูป และน้ำผลไม้
น้ำเปล่าขนมหวาน เบเกอรี่ และอาหารรสเค็มจัด

ครอบครัวช่วยได้อย่างไร

ผู้เป็นเบาหวานต้องจัดการหลายเรื่องทุกวัน ทั้งยา อาหาร การตรวจน้ำตาล และการนัดหมาย ถ้าความจำเริ่มลดลง การจัดการเหล่านี้จะยากขึ้น ครอบครัวช่วยได้มาก

คำถามที่พบบ่อย

เป็นเบาหวานแล้วจะเป็นสมองเสื่อมทุกคนไหม?

ไม่ เบาหวานเพิ่มความเสี่ยง แต่ผู้เป็นเบาหวานจำนวนมากไม่เป็นสมองเสื่อม การควบคุมเบาหวานและดูแลปัจจัยเสี่ยงอื่นร่วมด้วยช่วยลดความเสี่ยงได้

เบาหวานชนิดที่ 3 คือโรคอะไร?

เป็นคำที่นักวิจัยบางกลุ่มใช้เรียกโรคอัลไซเมอร์ เพื่ออธิบายบทบาทของภาวะดื้ออินซูลินในสมอง ไม่ใช่ชื่อโรคหรือการวินิจฉัยทางการแพทย์อย่างเป็นทางการ

คุมน้ำตาลดีแล้ว ความเสี่ยงสมองเสื่อมจะลดลงไหม?

การควบคุมเบาหวานช่วยลดความเสียหายของหลอดเลือด ซึ่งเป็นกลไกสำคัญที่เชื่อมเบาหวานกับสมองเสื่อม แต่ควรดูแลปัจจัยอื่นร่วมด้วย เช่น ความดันโลหิต ไขมัน การออกกำลังกาย และการนอน และหลีกเลี่ยงภาวะน้ำตาลต่ำรุนแรง

เบาหวานทำให้ความจำแย่ลงชั่วคราวได้ไหม?

ได้ ภาวะน้ำตาลสูงหรือต่ำมากอาจทำให้สับสน คิดช้า หรือสมาธิลดลงชั่วคราว ถ้าอาการเกิดบ่อยหรือไม่หายไป ควรแจ้งแพทย์

ภาวะก่อนเบาหวานส่งผลต่อสมองไหม?

ภาวะก่อนเบาหวานยังไม่ใช่เบาหวาน แต่ระดับน้ำตาลที่สูงกว่าปกติต่อเนื่องเป็นสัญญาณว่าควรเริ่มดูแลหลอดเลือดและสุขภาพโดยรวม การปรับพฤติกรรมตั้งแต่ช่วงนี้ช่วยชะลอการเป็นเบาหวาน และเป็นผลดีต่อสมองในระยะยาว

ผู้เป็นเบาหวานควรตรวจสุขภาพสมองเมื่อไร?

ควรเริ่มเก็บข้อมูลตั้งต้นตั้งแต่ยังไม่มีอาการ และประเมินซ้ำเป็นระยะ ถ้าครอบครัวสังเกตเห็นการเปลี่ยนแปลงด้านความจำหรือการจัดการเรื่องยา ควรปรึกษาแพทย์โดยไม่ต้องรอ

ดูแลน้ำตาลแล้ว อย่าลืมดูแลสมอง ประเมินสมรรถภาพสมอง 4 ด้านด้วย CogMate™ ทำได้ที่บ้าน และเปรียบเทียบผลได้ทุกครั้งที่ทดสอบ

เลือกแพ็กเกจที่เหมาะกับคุณ

หมายเหตุ: CogMate™ ไม่ใช่อุปกรณ์ทางการแพทย์ และไม่สามารถใช้แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ได้ ผู้เป็นเบาหวานควรปรึกษาแพทย์ก่อนปรับยา อาหาร หรือการออกกำลังกาย

แหล่งอ้างอิง